16.5.10 De Möveneier-Jieper

Bild: Elfi Bock

Natüürlich seht se all ut, as wenn se "Emma" heet, de Möven. Christian Morgenstern hett dormit ja sooo Recht. Un natürlich sind se wunnerschöne Vagels, die Möven, lüchen witt in 't blage Meer, — elegante Fleger — as wörrn se danzen, so enen Mövenreigen! — Un ehr unverwesselbor Schriegen! De Minsch mag dat, orrer he kann 't nich utstahn. Ik mag dat.

Man noch veel lever — also an'n allerleevsten — mag ik Möveneier: De sünd för mi en Delikatesse. Mien Lievgericht! Ik bün mit Möveneier groot worrn. Uns Grootvadder harr ene Möveninsel — ik glööv, he harr de pacht'. Up disse Insel wörrn de Möveneier flietig afsammelt. De Eier wörrn verköfft, na 't Festland. Dat Afsammeln, dat schaadt de Möven würklich nich. Wenn een dor Bedenken hebben sull, denn müss he dat bi de Höhner ok hebben; denn dor maakt wi dat liek so, wi klaut ehr de Eier. Mien Grootvadder verstünn sik up Möven, he kunn dat kennen, wenn en Ei al anbröödt weer, he wüss, wenn dat an de Tiet weer, mit dat Afsammeln uptohöörn. Ik weer oft mit em up de Möveninsel. De Vagels weern denn jümmers fix upgereegt, se flagen deep över mi weg. Bang weer ik aver nich. Un an die Nester güng ik nich ran. Dat weer eenzig Grootvadder sein Saak.

Bild: Birgit Schoppe/Wikimedia Commons

Un nienich harr Grootvadder tolaten, dat "sien" Möven Schaden nehmen. He hett för se soorgt, he hett sik üm se kümmert.

Later, as ik nich mehr up de Insel leevt heff, kreeg ik elkeen Johr miene 30 bet 40 Möveneier. Ik harr Glück, mien leef Mann mag de nich, he seggt, de smeckt tranig, man he hett natürlich keen Ahnung. Ik kunn jedenfalls disse Delikatesse alleen geneten. — ¼ Stund kaken un denn kolt warrn laten. Hmmm...

Mien Vadder — he kenn den Möveneier-Jieper vun sien Dochter — schenk mi jümmers üm de Tiet en Buddel Pepermint-Likör. Möveneier liggt swor in'n Maag!

Later heff ik up Sylt in en Vagelschutz-Revier mienen leven Mann mal böös in Verlegenheit bröcht, as so en "Gröön" Minschen över Möven snacken dee un ik em an'n Sluss vertell, wo goot de Eier smeckt, wo geern ik de eet. He is binah in Ohnmacht fullen, un mien Mann harr Möh, mi vör de empörten Lüüd to retten.
Siet de Tiet nimmt he mi nicht mehr mit, wenn he "Gröön" Veranstalten besöcht.

9.5.10 Eune dumme Gaus

Döt Döneken hät us muin Pappe mol vor ganß langer Tuit vertellt. Domols fohr nau'ne Strotenbahn van Deppel no Hidd'sen. De was jümmer vull beset't, un muin Pappe satter met inne.

Twisken oll den annern Gästen satt eun Muierker in suin'n Arbeutstuig. Heu hadde Fuieromd un froijje seck, dat heu noh suinen schworen Muracken sitten un resten konne. Heu was rege met suinen Banknohber an kürn.

Up euner Haltestie steig nau'n junget Dämken in un wolle seck auk wall setten. Et was öbber keun Platz mahr dor, un keuner van den jüngeren Herrns bot her suin'n Platz an. Do worte et muiskenstill in'n Abteil, un et knistere förmlik vor Spannung. Wat kümmt niu?

Un dänn kamm, wo keuner an dacht hadde: De Muierker stond up un see galant, "Goht hür man sitten, eck kann wall stohn!" Doch dat dumme Luit leut seck vergebens bitten. Et see minächtig: "Danke sehr, aber ich setze mich nicht gerne auf einen angewärmten Platz!" Un seu hölt seck van den Muierker fern.

De Fahrgäste haulen den Ohm an. Seu wörn olle upper Suiten van'n Muierker un keiken dat Dämken affsinnig an. Keuner see wat. Wat kümmt niu? — Doch de Muierker was nich seo dumm, os seck dat hoffärge Luit villichte dacht hät.

Heu keik seck dat Genäpse an un see dann butt: "Man sachte! Niu suih man sümst teo, diu dumme Gaus, wo diu nau'n Platz finnen kannst. Eck wer' mui wegen dui wall nich'n Uisbuil unner'n Ees binnen!"

Do platze de anhaulne Luft in liuten Buifall hariut, un dat Dämken steig met'n rauten Kopp schwanke anner naichsten Haltestie wedder iut.

25.4.10 Walpurgis

Is de Walpurgisnacht vull Regen,
warrt dat en Johr mit veel Segen.

Denkt dor an, de Nacht to 'n 1. Mai is de Walpurgisnacht! Passt goot up! Krüder- un anner Hexen sünd denn ünnerwegens! De isländisch Vulkan-Asch kann Hexen nämlich nich an 't Flegen hinnern. Villicht, dat ji de sehen köönt, wenn se nachtens dörch de Luft suust. Un ik suus natüürlich mit.

Up den Bessensteel rieden is out — Surfen is in!

In 't verleden Johr lüüch de halve Maand up uns dal. De Nacht weer recht milde. Un gefullen hett se mi — as jümmers — wunnerbor. Man dat weer ok bannig anstrengend! Phhhhh!
Eerst de wiede Reis up den Bessen hen na den Blocksbarg. Ünnerwegens begegen mi de een orrer anner gode ole Bekannte. Wi repen uns Gröten to, tuschen Nieigkeiten ut un plegen Klöhn un Klatsch.
"Junker Satan warrt ok nich jünger, wat?"
"Ik glööv, he faarvt sik de Hoor!" Luut Kichern töön dörch de Nacht.
"Süht he nich mehr un mehr ut as...", also, ik weer al en beten wiet af, aver ik glööv, ik heff "Ralf Stegner!" verstahn.

Ach, wo heff ik de Nacht wedder genaten! Up den Brocken güng 't hooch her. Bet de Sünn övern Horizont keek, heff ik dörchhollen, heff danzt, lacht, sungen. Leider weer groot Gedrängel. Un dormank denn ok noch all de velen Geißböcke! Ik kunn gor nich all miene Kolleginnen begröten. Wi kemen eenfach nich to'nanner.
Mal sehen, wo dat dit Johr löppt.

Also, passt up, villicht, dat ji de sehen köönt, de Hexen, wenn se nachtens dörch de Luft suust.

18.4.10 Dat rode Füerwehrauto

Dat war to mien fievte Geburtsdag. In de Straat, de to uns School gung, war een Spölwarengeschäft. Tegen Knallblättchenpistolen ("Apalatschepistolen", sechten wi Kinners), Halter un Indianersmuck gaff dat ok Modellautos, so för de elektrisk Isenbahn. Un midden drin en rode Füerwehrauto, mit utreckbarer Ledder. Dit Füerwehrauto keek mi in't Oog, ick war verleevt daarin. So mook ick mien Vader madig, dat kost ok blot fiev Mark. Awer mien Vader see, he harr wat anners för mi. So gung wi an Namiddag op en Auktion, wo ick mit Vader immer mitgahn dee. He see, he wull een Vigeline för mi kopen, he hett se al sehn, daarup kunn ick lehren. He köffte dat moi Ding. Mien Dröm van de rode Fürwehrauto harr ick awer nich vergeten, ick see hum dat, aver he wull daarvan nix weten. Indes, Vigeline heff ick net lehrt, aver an dat rode Fürwehrauto denk ick noch vandaag.

25.3.10 As de eersten Flüchtlinge kömen...

Dat weer de 25. März 1945 un de erst warm Sünndag in't Johr. Wi Lütten vun't Jungvolk müssen vör'n Dörpskroog antreden un denn up'n Saal marscheern. Hier wörr hüüt de "Jugendweihe" för de Schoolafgänger fiert — Kumfirmatschoon weer to düss Tiet ut de Mood kamen.

Uns Stammführer hööl de Festreed vörn an't Pult, üm dat sik en groot Hakenkrüüzfahn spann. He harr den Gloven an den Endsieg un uns Führer noch nich upgeven. Nu wöör sik wiesen, dat de düütsch Jugend hart as Kruppstahl weer! De Krieg kunn noch wunnen warrn — as domols de Sövenjährige ünner Friedrich den Groten, meen he luuthals.
Aver dat nöhmen wi Jungs em in'n Stillen al nich mehr af — aver blots nix marken laten!

De Fronten rücken nämlich mit jeden Dag wieder in't Land un drücken de ersten Flüchtlingstrecks ut'n Osten al bet to uns na Sleswig-Holsteen rin. Wat dat mit sik bröch, wöör ik gewohr, as ik na de Fier wedder na Huus kööm.
Up uns Hoff stöh'n lütten Buewagen mit en provisorisch Dack — ut Argenfurt, Kreis Tilsit, weer up't Naamsschild to lesen.
Dicke Fedderbetten hüng över de Wäschelien in de Sünn, en fremd Peerd graas up'n Wischhoff un en ool Mudder mit'n erwassen Dochter un'n kriegsbeschädigt Söhn weern dorbi, ehr mitbröcht Saken in't Huus to dregen.
In een Stuuv un Kamer weer Platz maakt worrn — un se bleven denn fief Johren bi uns wahnen.

Aver ok deswegen heff ik düssen Sünndag nich vergeten: Avends möss ik dat lütt swatt Peerd na uns Weid rieden.
Gliek achtert Dörp göh dat in Galopp den Wischenweg hindal. Junge, dat möök Spaaß — wi passen wull vun de Grött her goot to'nanner, un ik föhl mi as'n Indianer up sien Mustang.

14.3.10 Dat Paradies

In miene norddütse Heimatstadt gaff dat en interessante Tun. He lagg tüsken ollen Linnenweverhusen und dat Lagerhuus van en Obst- un Gemüsehandlung. Dat Heel wes an de Straat, in de ock de Familie van mien Moder wohnde.
Ik sinn mi noch genau an de Aufschrift över dat Poort van de Lagerhall, up witte Grund. Nachts word se van en darover anbrende Lamp belücht.
En ut Backsteen bestahende Mür mit en inlaten Isenpoort grenzte de Tun narr Strat of. Up twee Pieler wesen twee Koppstück un sölen de Koppen van Adam un Eva vörstellen. De Tun het daarna Garten Eden.

Dat erweckte in enig Neeisgier, um dat man achter vörhalten Hand ruunde, dat Garten Eden ja Paradies bedütet. Solange ik mi erinnern kun, war dat iesdern Poort sluten. Nur heel Modige riskeern dat, över de hoog Mür to klautern. Later ben ik ok rinlung. Wall klauterte ik achtern över en hogen Höhnerwierschütt, mit en Rieg Stiekeldrahd boven up. Awer dat war, as de Tun upgeven war.

To de Tied, as ik noch in Grundschoololler war, lopen twee Hunnen achter de Poort. Aver se blaffen nur, tomal se uns Kinner kannden. Wenn man fründlich mit se spreek, kwamm se sogaar to donelk an de Poort. Ik glöv, wi Kinners nömt se Piff un Paff.
Mennigmal wesen Lü in dat Tun un ik wet noch, dat se unner en rod-witt striept Sünnschirm seten. Mien Vader see, dat se de beter Kreisen anhörden. Up en Serveerwagen stahn Drankkenbuddel un Glasen. Later kom ik dar achter, dat de Tun en benömt Froo hörde, de Naam weet ik vandag nich mehr.

In Sömmer hangen Tacken mit rode Appelde over de Mür, vun de harrn we Kinners gern prövt. En paar hel modige Jungs waagde dat un klauterde in Schuul van Dunkern over de Mür. Daarna vertellen se stolt daarover, denn de Appelde stammde ja ut de Paradies!

As de Tun noch hegt un propper war, stun en Dag de Poort open un Lü waren daren. Dat mut sich wohl um en Hochtiedsgesellskupp handelt harrn. Ok in de folgende Dagen war dat Grundstück togangig un ik bedrede dat mit mien Vader.
De Anlaag war ok heel moi un neben Rasen, Bömen, Blömen un Strucken warn ok en paar Steenfiguren daren, so wie in en Slöttpark. Dat Geheeme darbedte sück to erste Mal, aver dat unnerkriegte mi net.
Later wurde de Tun weer ofsloten un nur av un to hörde man en Reken arbeiden. Un wer later wur de ol Mür ofrieten un en neei boen. Dat het, dat de Eegner de Tun verkopd he.

In Tog van Olstadtsanierung, wie dat in de Siebziger so moi heet, word de dat Grundstück umto wesenden Boo ofrieten. Ok de Tun verswan un mokde en verbreden Straat Platz. De Garten Eden, dat Paradies war verloeren!

7.3.10 Langelns Hünengraff

Klick up to'n Vergröttern!

Wer in Langeln na't Vossmoor rutföhrt, warrt kort achter de Krückaubrüüch een selten schöön Hünengraff gewohr. Merrn in een ool Heidstück liggt hier linkerhand een "Archäologisch Denkmal", as dat up de amtlich Tofel an de Straat heet. Vör 3000 Johren in de Bronzetiet hebbt hier de Lüüd ehr Doden in Urnen bisett.

Een smallen Footweg dörch de vun Barkenbüsch friemaakt Heid bringt di up den Graffhügel, wo een knorrig Föhr ranwussen is. Vun hier baven hesst du een wieden Rundblick över dat ümliggen Ploogland un de grönen Veehweiden; na't Dörp to versparrt een Dannenholt de Sicht.

Dat Hünengraff vun Langeln. Klick up to'n Vergröttern!

Wenn dat ok man lütt Anbarg is, besliekt di meist so wat wie'n "Gipfelgeföhl". Sließlich hesst du hier 3000 Johr Geschicht ünner de Fööt. Vun de Hööch her stellst du as Holsteener jo nich so groot Anspröök.

De Weg na ünnen up de anner Siet is breder un schier, denn hier rüüscht winterdaags de Langelner Kinner — wenn denn de Snee mol liggen blifft. In düssen Winter woor mächtig rodelt!

7.2.10 Glaser, Picker, Murmel

Truurfier in de Aegidienkirch. Mannslüüd in düüster Tüüg stünnen üm den Sarg. All harrn enen witten Schlips üm un witte Handschen an. Se leggten drei Rosen up den Sarg.
Un denn güng en junge Fru na vörn. Se leggte ganz still, ganz liesen enen schönen Glaser up den Sarg. Ik weer ganz anröögt, as ik dit sehg; denn de verstorven olle Herr harr oft un oft bi ehr in ehren Speeltüüg-Laden enen orrer twee Glaser köfft. He hett de jümmers sorgsam, mit Bedacht utwählt, un se — disse junge Fru — hett em jümmers vull Leev un Gedüür bedeent un beraden.

Glaser. Klick op to'n Vergröttern!

As ik later mal över dit Beleven vertell, dor geev dat en groten Snack. Dat Wort "Glaser" as Naam för runde Kugeln ut Glas, dat kennen miene Tohörer nich. Ene bannig energische Daam sä, för se weer en "Glaser" en Handwarker, de mit Glas to doon harr.
Se hett ja Recht. Man bi uns Tohuus hebbt wi to Kugeln ut Ton orrer Iesen eenfach "Kugeln" seggt. Wi Kinner sään as Bispill: "Wüllt wi Kugeln spelen?" Aver to Kugeln ut Glas sään wi "Glaser". De harrn wi besünners geern. Se weern heel begehrt. Un ik mag de bunten Glaser hüüt jümmers noch.

En anner Fru weer an 't Överleggen: "Hm, denn is wohl en Glaser ene grote Glasmurmel?" Also wenn ene Murmel ene Kugel is — de mancherorts ok Marmel nöömt warrt un in Lübeck "Picker" heet (wobi de Picker jümmers ene Tonkugel is) —, also, denn is en Glaser ene Murmel ut Glas, also ene Glasmurmel.

Man blots, mi dücht, dat Wort "Murmel" is ok en recht komischen Naam för ene Kugel.

7.2.10 Kalekuunschen

Marianne fraag: "Seggt mal, weet ji denn noch, wat Kalekuunschen sünd?" "Hm? — Villicht Puten?" Ja — ehre Oma ut Lemkendörp up Fehmarn hett jümmers vun "Kalekuunschen" snackt, wenn se Puten meen. Un Marianne harr as lütt Deern Bang vör de groten Vagels.

Ik heff nu mal keken, wat Otto Mensing in sien Schleswig-Holstein Wörterbook dor över schrifft. Ünner "Kuun" steiht:

Ut Kuun, orrer Kuner is de "Kuunsche Hahn" entstahn. Up Fehmarn un in Dithmarschen sä man denn blots noch Kuunsch orrer ok Kuunsche. Up Fehmarn sä man aver ok "Kalekuut" to den Puter orrer Truthahn.

Sprichwörter:

Se kreeg en Kopp as en Kuunschen Hahn (ut Flensburg)
Se smeet den Kopp, as de Kalekuut kullert
He is in't Rad (so giftig) as 'n Kalekuut.
He smitt sik in de Boss, as 'n Kalekuut.
He kreeg 'n Kopp, as 'n Kalekuut.
"Tööv, Kanalje, wi sünd noch nich ut'nanner", sä de Kaelkuut to'n Regenworm, as he em üm den Snavel spaddel.
"Krieg den Kuunhahn in den Putt un kaak mi frische Kuunhahn-Supp."
"En oll Kuun" bedüüdt in Dithmarschen = en hässlich unangenehm Wiev.
"Gah hen un stopp de Kuunsch de Strümp, denn hest du wat to doon" bedüüdt "ik will nich".