vun Meike Balzer-Fraun

Brundorf, en lütt Dörp in Neddersassen, Gemeinde Schwanewede, Landkreis Osterholz. Ik schriev hier de hoochdüütschen Naams, dormit een dat in Korten wedderfinnen kann. Blangenbi hett jeedeen Dörp so un so sien egen Naams för de Dörpen ümto.

Op dat Rebeet vun Brundorf hefft al so üm un bi 4000 v. Chr. Minschen ehr Utkamen hatt. Dat gifft Funnen vun Steengräver un Aschpött.
Siet 1500 findt wi den Naam in ole Breven. Dat Land höör de Gootsherren vun Blumenthal un Schönebeck to, un de Probst vun den Doom in Bremen hett Afgaven, den Teihnten, vun de Lüüd kasseert.

In de groten Holten un op de Heid hefft allerhand Wülv jümmers wedder Schaap reten. Dorvun köönt wi hüüt ok wedder en Leed singen.

To de Tiet, as de Minschen meist to Foot oder mit Peer un Wagen ünnerwegens weren, hefft sik in Brundorf oppe Geest twee wichtige ‚Straten' krüüzt. De vun Vegesack na Osterholz un de vun Bremen över Burg na Brake an de Weser.
1800 geev dat 14 Hüüs op 1600 ha. Dat nöömt een wietlöftig!

Padden allerwegens, man de ‚Straten' weren meist Feldweeg, männichmal Koppsteen- oder Klinkerplaster. In de depen Slaglöcker vun de Asphaltstraten kannst de olen Koppsteen hüüt al wedder sehn.
Besünners dörch de lütten Geestbeken dör weer dat faken natt, un bi Snee weren de Weeg gau dicht. En beten ‚fast' maakt hefft se de Weeg mit den Gruus vun de tweibraken Kacheln vun de ‚Grohner Wandplatten'.

En richtigen Ansluss an dat Nett vun'n Stratenverkehr geev dat eerst 1952/53 mit de Betonstraat vun Eggestedt na de B6 hen. "1953 fand in Brundorf die Kreisbrandmeistertagung statt. Wegen des frühzeitigen Frostes war allerdings die Straße noch nicht fertig geworden, und die Feuerwehrfahrzeuge riskierten ernstliche Federbrüche auf ihrem Weg nach Brundorf." (Osterholzer Kreisblatt vom 12.1. 1953)
De olen Padden sünd nu meist dichtwussen oder warrt ünnerplöögt. De groten Maschinen fohrt de olen Weeg in'n Dutt.

An den Weg vun de Kark in Lesum na Lehnstedt hen harr fröher mal de Ortsbörgermester en Laden, un in de Weertschop mit Saal un Sommergoorn dicht bi weer ok de Poststell. Hüüt is de Weertschop dicht. Wo ins de Laden weer, is en Olenhuus. Statts en Poststell hefft wi en Breefkasten. Köpen kannst blots noch Eier, un to Wiehnachten Göös, Aanten un Wiehnachtsbööm. Ok Treckers, Meihdöschers un all de Maschinen, de to de moderne Landweertschop so tohöört, gifft dat in Brundorf.

Natt un Dröög un Livemusik kriggst an'n Minigolfplatz blangen den Friedwoold. Dor gifft dat nu faken ok de Liekenköst. Jüst as dat Leven so speelt!
In de Midd vun't Dörp hefft se 1882 en School mit en lütt Wahnung för den Lehrer boot. 1905 keem an Anboo mit en gröttere Schoolstuuv dorto. — De Biologieünnerricht weer faken de Arbeit in den Schoolmester sien groten Grööntüüchgoorn. Na'n Kumfermatschoonsünnerricht mussen de Jungs un Deerns 6 km na de School in Löhnhorst lopen. Twee Johr lang jedeen Week hen un trüch. De Kark weer in Lesum. To de Kumfermaatschoon 10 km to Foot dorhen, oder, wenn'n Dusel harrst, mit en utlehnt Rad.

De Kant ümto

Klick op to'n Vergröttern!

Wo de Dörpslüüd to doon harrn un sik versorgt hefft vör 1953 — to de Tiet, as de ‚Veer Fruens' un Erna noch heel jung weren — Bispelen:

1 Blumenthal: Waterborg, Karken, Amtsgericht, Beroopschool, Wullkammeree, Tegeleen, Kooplüüd

2 Burger Brücke: Wichtige Brüch över de Lesum (1350 al eerste Holtbrüch, faken nie maakt, 1862 ok en Brüch för de Iesenbahn), Bahnhoff

3 Eggestedt: lierlütt Dörp

4 Heilshorn: Dörp an de Bremerhavener Chaussee, Kolonialwarenladen, Erna ehr Tohuus

5 Lesum: Kark unn Karkhoff (för Brundorf, Leuchtenburg, Löhnhorst, Heilshorn u.a.), Amtsgericht, Bahnhoff

6 Leuchtenburg: lütt Dörp, Wahnhüüs vun de olen Walfang Kopteins,
Sommerseten vun vele rieke Kooplüüd ut Bremen

7 Löhnhorst: Holtgericht, Möhl, Smeed, Polizeidienststeed för Brundorf u.a.,
Grootgrundbesitter Lahusen (Wullkoopmann ut Bremen ganz wichtiger Arbeitgever för Brundorf) Gut Hohehorst

8 Meyenburg: Rittergut, Kark, Watermöhl, letzte Stoppstell vun'n Postbus

9 Osterholz: Kark, Amtsgericht, Törfhaven, Bahnhoff

10 Ritterhude: Kark, Waterslott/Ritterburg, Brüch över de Hamme, Bahnhoff

11 Scharmbeck: Rittergut, Kark, Landweertschopliche Beroopschool för Deerns,
högere School, Walkmöhlen, Zigarrenfabriken, Veehmarkt, Kooplüüd, Bahnhoff, Freebad

12 Schönebeck: Gutsherr von der Borch, Waterslot, Watermöhl

13 Schwanewede: Kark, Möhl, Gesine ehr Tohuus

14 St. Magnus: Sommerseten vun Baron von Knoop un sien Familje (Koopmann ut Bremen), Chaussee na Leuchtenburg, Bahnhoff

15 Vegesack: Haven, Heringsfischeree, Böttcher, Warften, Reepschläger, Karken, Postamt, Kooplüüd, Vegesacker Markt, Bahnhoff

16 Wulfsburg: enkelte Hoffstell an de Kant vun't Düwelsmoor, Tilly ehr Tohuus
* all Naams op Hoochdüütsch, wieldat jeedeen Dörp un Tiet sien egen Naams harr

Straten un Weeg, wo se ünnerwegens weren

Bispelen:

A De Straat vun Burg över Ritterhude, Scharmbeck, Bremervörde... na Stade weer al in den Krieg vun dörtig Johren en Heerstraat. Vun 1665 an fohr hier de Postkutsch na Hamborg. Vun Bremen bit Bremervörde hefft se de Straat 1839 fast maakt. 1937 heet se denn R 74 (Reichsstraße 74). Nu is dat de B 74.

B Die Bremerhavener Heerstraße warrt 1827 vun Bremerhaven ut na Bremen hen anleggt. Se heet vun 1934 an R 6, later denn B6. In uns Rebeet is dat nu blots noch en Landesstraat, vun wegen de Autobahn na Bremerhaven.

C Postbuslinje Vegesack, Blumenthal, Schwanewede, Meyenburg.

D Leuchtenburger Chaussee (Schwanewede — St. Magnus) üm un bi 1850 anleggt, vör den tweten Weltkrieg Koppsteenplaster, na den Krieg Asphalt

E De Luftlien vun den Postboten sien Weg dörch Heid un Holt na Brundorf.

F/B De ole ‚Stundenweg' vun 1827 is wohraftig en snoorgraad Weg vun'n Haven in Vegesack na Heilhorn an de Bremerhavener Chaussee. Üm un bi 10 km lang. 2024 hefft se dat letzte schietige Stück endlich wedder torecht maakt. Is nu en allerbest Radweg!

G Liekut vun Brundorf na Löhnhorst dörch't Holt över Koppsteen.

H De Karkweg vun Brundorf na Lesum, teemlich liekut faken över Stock un Steen.

Ok all de annern Weeg weren Feldweeg, meist Sand, faken Matsch, männichmal mit en lütt Fohrradspoor anne Siet.

Eerst 1953 warrt en Betonstraat vun Eggestedt över Brundorf un Heilshorn na Scharmbeck anleggt. Nu weer Brundorf nich mehr in de Midd vun Narmswo. Aver eerst 2025 gifft dat en regelmatig Busverbinnen vun Neuenkirchen über Schwanewede, Eggestedt un Brundorf na'n Osterholzer Bahnhoff.

Verbinnens vun de Iesenbahn

• vun 1862 an Bremen — Bremerhaven över Osterholz-Scharmbeck
• vun 1862 an Bremen-Burg — Bremen-Vegesack
• vun 1888 an Farge — Vegesack
  

Struktuurwannel un wat dat heet

En poor Tallen to'n Verloop vun den ‚Struktuurwannel' in Brundorf (so wiet, as dat nödig is, de Texten to verstahn):

• 1700 Schapstall (vun wegen de Wülv) as Kiekmal instand sett
• 1800 14 Hüüs
• 1854 En Bremer Koopmann köfft den "Heidhoff". 130 ha Heid warrt deelwies ümbraken un deep plöögt för Acker, Wischen un Schaaptucht.
• 1880 Baron vun Knoop ut Bremen (he hett in Estland de gröttsten Boomwullspinnereen un Wevereen vun de heele Welt!) köfft den Heidhoff un Land blangenbi un lett dat mit Föhren opforsten. 1901 hett he dor en Jagdreveer vun 460 Hektar!
• 1882 School mit Wahnung för den Lehrer vördem Ünnerricht op de Deel vun en Buernhoff
• 1900 70 Hüüs / 370 Inwahners
• 1905 Anboo an de School
• 1906-1929 Lahusen, en Wullkoopmann ut Bremen, dröömt vun en överbasig Goot un Jagdreveer, as he dat ut Pommern kennt. He köfft den Heidhoff, allens an Land ümto vun von der Borg ut Schönebeck un bald all de groten Buernhöff. De Buern kriegt veel Geld un annerwegens en Hoff. De groten Brundorfer Höff warrt op't Modernste utboot un spezialiseert (Swienstucht, Vorzugsmilch, Peertucht). 578 ha. Veel Brundorfer Manns- un Fruenslüüd findt Arbeit. Dat gifft nu betere Straten mit smucke Barkenböömalleen. De köönt wi hüüt deelwies noch sehn.
• 1923 Elektrisch Licht
• 1925 242 Inwahners / Friewillige Füerwehr utstaffeert vun Knoop sien Swiegersöhn / Telefon för all Lüüd in de Weertschoop
• 1931 Lahusen geiht Konkurs! Himmelhooch Arbeitslosigkeit in Brundorf. De Lüüd ‚bedeent sik' an Holt un Wild. Welk Buern kaamt torüch, veel Höff warrt verpacht oder verköfft.
• 1939 217 Inwahners
• 1946 444 Inwahners, Flüchtlingsfamiljen op jeedeen Hoff
• 1953 Betonstraat
• 1950 Karkhoff, vördem in Lesum
• 1957 Kapell, vördem Kark in Lesum, nu Kark in St. Magnus
• 1963 Waterrohren; vördem harr jeedeen Huus Soot un/oder Zisteern
• 1967 Edeka Zentrale / vun 1968 an Warnke Eiskrem
• 1974 Ortschaft in der Gemeinde Schwanewede mit Ortsvorsteher
• School dicht / Schoolgoorn warrt Booland för dree Hüüs, dat Dörpsgemeenschopshuus, dat ne'e Füerwehrhuus un en Speelplatz. De Brundorfer Kinner fohrt nu as ‚Buskinner' na Schwanewede.
• 1977 Ansluss an de A27; eerste Industrierebeden
• 1998 Schietwaterkanal; vördem wöör de Schiet ut de Groven afhaalt
• 2005 Gas

Sietdem gifft't grote Industrierebeden — Windrööd — Biogasanlagen — Maisfeller un Wischen ahn Hecken un Unkruut — Grööntüüchgoorns kannst an een Hand aftellen — veel ne'e Hüüs faken mit Lüüd, de hier wahnt, man annerwegens arbeiden doot — dat Föhrenholt warrt suutje in en wunnerboren Mischwoold ümwannelt — un wat nich allens.

Aver endlich:
2025 Regelmatiger Busverkehr na Osterholz-Scharmbeck (Kreishuus un Bahnhoff) un Schwanewede (Radhuus un Bus na Bremen) nu för üm un bi 400 Inwahners un de Lüüd, de in de Industriebedrieven arbeiden doot!